قالب محسوس شعر و تکنیک شاعری….قسمت اوّل

بخش اوّل ز سلسله بحث های (( چگونه نقد بنویسیم))

قالب محسوس شعر و تکنیک شاعری


رفقای نازنینم ، سلام…..
خواهر عزیز و ارجمندم ، سرکار خانم کافی ، که خود از دانشگاهیان و دانش آموخته ی زبان و ادبیّات فارسی در بالاترین مدارج آن ، هستند ، توصیه ای برای این برادر فقیر و حقیرش داشتند و امری در ارائه ی یک سلسله مستندهای مکتوبی در باب ” چگونه نقد نوشتن”….این برادر فقیر و حقیرتان فعالیت هایی درین سالها داشته که حاصل این سالهای پر مشقت ، رسیدن به نوعی نقد پیشرفته و پیشرو از زمان با عنوان: ” نقد ساختگرا ، نقد دیدگاه نویسنده با مستمسک قرار دادن نشانه های ناظر بر فعالیت های غیر زبانی اثر” است که به تازگی در دانشگاههای معروف ایالات متحده و در دانشکده های رشته ی لیبرال آرتز مورد ارزیابی و تمرین و مشق ، قرار دارد…از آنجا که برای اعتبار داشتن بورد تخصصی ام در ادبیّات شرق ، می بایست هرماه با این روش  – که هیچ مرجعی برای مراجعه ندارد – نقدهایم را بنویسم و ارسال کنم تا مورد داوری قرار بگیرد ، بر آن شدم در یک سلسله بحث های منظم و مرتب ، این نوع نوین و بلا مثال از نقد پیشرو را که من و جمعی از دانشجویان مقطع دکترا – ایشان بعد از سپری کردن این همراهی وارد بورد تخصصی هشت ساله اشان می شوند – در دانشگاه ایالتی مینه سوتا ، در حال ارائه و اثبات هستیم را با شما اندیشمندان به معارفه و بحث بگذارم….قبل از اغاز بخش اوّل باید بگویم که شرکت در این بحث نیازمند داشتن اطلاعات اساسی و کمی بیشتر در حوزه های فلسفه ، روانشناسی ، جامعه شناسی دینی و سیاسی ، منطق در حوزه های منطق کبری و منطق صغری و در کل علوم پایه ، دارد…لذا عاجزانه درخواست دارم از رفقای نازنینم ، اگر بحث ها برایشان سنگین و دشوار می نمود ، بی جهت وارد مباحثه نشوند و موضوع را به سایر دوستانشان که یدی در مدارج دانش و نقد دارند بسپارند….تمام تلاش این برادر فقیر و حقیرتان این است تا مباحثات را به ساده ترین زبان نوشته تا برای همگان قابل فهم باشد….درود این کمترین و فقیرترین برادر ناچیزتان را پذیرا باشید…..تابعد……

چگونه نقد بنویسیم؟

نقد این نیست که کتابی یا اثری را خلاصه کنیم. در نقد باید به این پرسشها پاسخ داد: چگونه؟ چرا؟ و تا چه اندازه قابل قبول؟
نقد لزوما ایراد گیری و به اصطلاح پنبه نویسنده یا شاعر را زدن نیست. نقد در واژه یعنی جدا کردن سره از ناسره و گفتن نقطه‌های قوت و ضعف اثر، و اینکه چرا شما اثر را اینگونه می‌بینید. سه گام مهم در فراگرد نقد باید برداشته شود.
گام نخست: در نظر گرفتن چند پرسش – وقتی نوشته‌ای را می‌خوانید، باید این پرسشها در ذهنتان باشد:
1- نکته اصلی مد نظر خالق اثر.
2- هدف او.
3- مخاطَبان مورد نظر وی.
4- در پیشبرد نکته اصلی، نویسنده یا شاعر از چه مسیر استدلالی یا حسی پیروی می کند.
5- در پشتیبانی از هدف خود از چه شواهدی بهره می گیرد.
6- پیش فرضها یا پیشداوریهای نویسنده یا شاعر کدامها هستند.

سودمند تر آنست که در خلال خواندن اثر درباره این پرسشها پاسخها را یادداشت کنیم.
گام دوم: ارزیابی – اثر را خوانده‌اید و حالا نوبت ارزیابی‌تان از دیدگاههای خلق اثر است. این پرسشها می‌تواند شمارا در ارزیابی یاری دهد:
1- آیا نوشته، منطقی بود؟
2- متن، روشن، سازمان‌یافته و ساده فهم بود؟
3- دیدگاههای خالق اثر دقیق بود؟
4- آیا نکته‌های مهم به خوبی پرورانده شده بود؟
5- آیا شواهد کافی در تایید حس او وجود دارد؟
6- نوشته ی نویسنده یا شاعر از دیدگاه اصلی وی پشتیبانی می‌کند؟
7- آیا متن، برای مخاطَب مورد نظر مناسب است؟
8- آیا نوشته، در برگیرنده دیدگاههای حال و آینده او هست؟
9- آیا متن به شما در درک موضوع مدد می‌رساند؟
10- آیا واژه یا جمله‌ای در اثر هست که واکنش شدید شمارا برانگیخته باشد؟ کدامها؟ واکنش شما چه بود؟
11- سرچشمه واکنش شما به این مساله چه بود؟ نخستین بار کی با این مفهوم آشنا شدید؟ کجا؟ آیا اشخاص، یا نوشته‌هائی را سراغ دارید که بر دیدگاه شما تاثیر گذاشته باشند؟ آنها تا چه پایه بر متن اثرگذار بوده یا با آن در تناقض بوده اند؟
گام سوم، طرح نقد ونگارش آن: در نگارش نقد سعی نکنید نقدتان از ساختار اثر مورد نقد دنباله روی کند، وگرنه ظن آن خواهد رفت که شما عین اثر را خلاصه و طرح کرده‌اید. در درآمدی به نقد، به موضوع نقد و دیدگاه خود بپردازید. با پیش کشیدن جنبه‌هائی از بحث اثر از دیدگاه خود دفاع کنید، و با خلاصه‌ای از بحث و تاکید دوباره بر دیدگاه عمده خود نقد را به پایان ببرید.
در این رهگذر، ابتدا دیدگاه‌های نویسنده یا شاعر را توضیح دهید. فرازهائی از اثر را عینا در تایید مطلب خود بیاورید. حالا دیدگاه خودرا بگوئید، و اینکه در این باره چه فکر می کنید. به بیان چند دیدگاه اثر که با آنها موافق و مخالفید بپردازید‌. در نقل مطالب ، می‌توانید مطلب را به عینه نقل کنید یا خلاصه‌اش کنید و بگویید آن مطلبها چگونه شما را در پیشبرد نظرتان یاری می دهد.
توصیه من به کسانی که می‌خواهند در زمینه نقد کار کنند، این است که اثر را مقدمتا به منظور کسب اطلاعات نخوانید؛ در خواندن دنبال راههای اندیشیدن به درونمایه آن باشید، و نحوه استدلال در متن را برای نقد بیابید…..تابعد…..

  1. عرض احترام برادر بزرگوارم

    بحث ارزشمندی خواهد بود و درسی برای همه ما

    و نمود ان در طرح مقدمه و شروع بحث به زیبایی خودنمایی میکند

    و مخاطب را وا میدارد به اموختن …

    برادر همیشه کوچکت

    سپاس و یاعلی

  2. سلام بر نازنین برادرِ اندیشمند و بزرگ وارم!
    امری نبود!!! عرضی بود در طولِ لطفِ شما!…سپاس که منّت گذاشتید، سپاس!…آغازِ مطلوبی ست….موردِ ششم از گامِ دوم بسیار جای درنگ دارد!…

  3. سلامِ دوباره!
    سوال:عنوانِ نوعِ نقدتان ” نقد ساختگرا ، نقد دیدگاه نویسنده با مستمسک قرار دادن نشانه های ناظر بر فعالیت های غیر زبانی اثر” است. یعنی یک منتقد، بدونِ ملاک قرار دادنِ فعالیت های زبانیِ یک اثر، و بدونِ ماندن در چنبره ی ظاهرِ واژگان، قرار است به برداشت دقیق و واکاویِ مبتنی بر علوم انسانیِ معیارِ موردِ نظرش، در موردِ متنِ انتخاب شده بپردازد. آیا بدونِ توجه به جنس و نوعِ واژه های انتخاب شده توسطِ صاحب اثر و بدونِ گذر از پُلِ زبانیِ متن می توان به دیدگاه نویسنده رسید؟ آیا نشانه های غیر زبانی، از طریقِ زبان و به وسیله ی زبان منتقل نمی شوند؟ آیا محدودیت ناشی از محاط بودنِ واژگان و محیط بودنِ اندیشه، درصدِ خطای منتقد را زیاد نمی کند؟ آیا از اساس، یک منتقد می تواند فارغ از جنبه های زبانی به نقدِ اثر بپردازد؟ و آیا می توان گفت که تلفیقِ نشانه های ناظر بر فعالیت های زبانی و غیر زبانی، این مسیر را روشن تر می کند؟…ببخشید که به توصیه ی عاجزانه ی!!! شما گوش نکردم و توی بحث آمدم!!….خواهرت…

  4. سودابه طهمورثی

    مهدی عزیز و گرانقدر سلام

    مقصود شرکت در این بحث سراسر شور و شعور نیست اما قول حضور در اینجا رو داده بودید… بی صبرانه منتظر نوشته های آموزنده شما هستیم تا بیاموزیم.

پاسخ دهید